58

Tineke Porck | Ada van Wonderen

Helder en krachtig

4 t/m 26 september 2021

Tineke Pork en Ada van Wonderen, twee sterke vrouwen met krachtig en toch poëtisch werk in een duotentoonstelling.

Tineke Porck

1954, Blijham
Vrije Academie, Den Haag
Woont in Voorschoten en werkt in Scheveningen

Helder

Smalle lijnen, iets korter dan de zijden van de vierkanten, verbinden de vlakken tot een levendige structuur. Tineke Porck maakt hiermee ruimte in haar composities, die zowel schilderijen zijn als constructies. De verrassende openingen die tijdens het werkproces ontstaan zijn even belangrijk als de dichte delen, die met gevoelige verfstreken geschilderd zijn in stralend wit met geel, mat zwart met helderblauw of dieprood. Ritmisch verschuiven horizontalen en verticalen voor het oog, omhoog en omlaag, open en dicht, muzikaal en luchtig als een goed gedicht.

Alex de Vries schreef een prachtig artikel over Tineke Porck in Mister Motley: https://www.mistermotley.nl/art-everyday-life/atelierbezoek-tineke-porck-de-vleug-van-de-ver

Ada van Wonderen

1957, Amsterdam
D’ Witte Leli en Amsterdamse Academie voor Beeldende Vorming, Amsterdam
Woont en werkt in Amsterdam

Krachtig

In hun eenvoud van vorm zijn ze ingetogen en toch vitaal. De beelden van Ada van Wonderen zijn abstract, maar ze lijken ook te roepen om affiniteit. De hardsteen laat, glad gepolijst, het binnenste van de steen zien, met zijn oeroude fossielen. Met de puntbeitel bewerkt laat Ada haar eigen sporen achter. In de witte albast ontstaat een spanning tussen het gewicht van de steen en het licht dat het doorlaat.

De beelden zijn pas af als ze aansprekelijk zijn en daarmee autonoom.

Overzicht van de tentoonstelling

Recensies

Sjoerd van Meteren & Sietso Jan Nanninga

Tineke Porck en Ada van Wonderen in Kunstlokaal №8

Het is een boeiende duotentoonstelling, daar in Kunstlokaal № 8: de combinatie van de subtiele schilderijen van Tineke Porck en de krachtige beelden van Ada van Wonderen werkt wonderwel. De inrichting door Marcel Prins is voorbeeldig, geheel in stijl, en gaat weer gepaard met de uitgave van een kleine, fraaie brochure met heldere teksten van Birgit Speulman.

Tineke Porck toont constructies uit haar recente serie ‘Shifts’  

Elk werk bestaat uit een aantal monochroom beschilderde vlakken, die door dunne latten, zelf noemt ze het ‘gemonteerde lijnen’, verbonden zijn tot een levendige structuur. Het kleurenpalet is dat van De Stijl: rood, geel en blauw, en de niet-kleuren zwart, wit en grijs. Soms contrasteren de kleuren van vlakken en lijnen, en soms niet.

Tineke Porck werkt in de traditie van het constructivisme en de concrete kunst. Deze geometrisch abstracte kunst, honderd jaar geleden ontwikkeld door Mondriaan en Van Doesburg, krijgt rond 1960 nieuw élan door jonge kunstenaars als Bob Bonies, Ad Dekkers en Jan Schoonhoven. Onder de constructivisten van beide generaties vind je preciezen, die koel en zakelijk werken (rasters, proportiesystemen) en rekkelijken, die een balans zoeken tussen berekening en intuïtie.

Tineke Porcks vormentaal is gebaseerd op de constructieve elementen lijn, punt en vlak. Ze laat in haar werkwijze echter bewust ruimte voor intuïtie en een persoonlijke toets. Getalsverhoudingen spelen een rol, maar op een losse manier. De maatvoering van de vlakken of vierkanten bepaalt ze op het oog. De lengte van de ertussen gemonteerde lijnen is steeds vier vijfde deel van de zijkant van het paneel. 

Haar manier van werken is ‘empirisch’. Op haar website staat een verhelderend vimeofilmpje. Als ze de onderdelen heeft bepaald en uitgelegd, gaat ze schuiven en creëert ze ruimte in het platte vlak. Ze kijkt, onderzoekt, probeert  uit: welke mogelijkheden van ruimte- en vlakverdeling zijn er? Als er balans is en harmonie, is het goed. Bij de kleurbepaling en kleurcombinatie gaat ze op dezelfde manier te werk. Ten slotte monteert ze de panelen om en om, zodat de kwaststreek horizontaal en verticaal loopt, wat een roterend en dynamisch beeld geeft.

Haar lijnen zijn als de witregels in een gedicht: ze scheiden en verbinden, verhelderen de structuur. Ze zijn even wezenlijk als de tekstdelen. De ruimte die ontstaat doordat de verbindingen korter zijn dan de vlakken, herinnert aan de prachtige cirkelzaagsneden van Ad Dekkers, de beeldhouwer die bekend werd door zijn reliëfs. Wat treft, is dezelfde  ‘gevoelvolle precisie’.

De structuur, de minieme verschuivingen en het ritme, het werk van Tineke Porck heeft beslist ook iets muzikaals, te vergelijken met de minimalistische muziek van Steve Reich en de Canto Ostinato van Simeon ten Holt. En, als gezegd, ook iets poëticaals: Luceberts  ‘eenvouds verlichte waters’. 

Het is mooi, dit stille, evenwichtige werk. Het vergt een andere manier van kijken, een ander soort gevoeligheid misschien ook, dan het beschouwen van bijvoorbeeld  expressionistisch werk. 

Ada van Wonderen

‘Ik wil de steen door geometrische vormentaal zo veel mogelijk abstractie meegeven. En tegelijkertijd proberen er leven in te krijgen, zodat de steen méér lijkt dan een ‘object’. Alsof de steen zelf heeft besloten te gaan staan, liggen of zitten.’

Hier verwoordt Ada van Wonderen op haar website op korte en heldere wijze waar ze mee bezig is. 

Met op het oog eenvoudige  ingrepen weet ze de stenen te bewerken tot beelden waar leven lijkt ingeblazen. Door haar vormgeving krijgen de beelden een karakter, een eigenheid, een ‘ziel op pootjes.’  Dat is bijzonder omdat abstract geometrische kunst vaak koel en afstandelijk overkomt. 

De inspiratie voor haar vormen vindt ze in de zichtbare wereld:  een tafel, een dier. In een bewerkelijk proces laat ze zo veel mogelijk weg, om tot een kern te komen.  Het  is een zoektocht naar een nieuwe vorm. Het gaat haar niet om een essentie of achterliggende betekenis. Rudi Fuchs zou zeggen: ‘Wat we zien, is alles wat we zien.’

Het materiaal waarin ze werkt, natuursteen, is het resultaat van langlopende geologische processen die de aarde vormgaven  De stenen hebben hun eigen geschiedenis, die Van Wonderen zichtbaar maakt door ze tot hun kern te polijsten. Je kunt duidelijk fossielen zien, het leven zelf vastgelegd in steen. 

Bij andere beelden bewerkt ze het uiterlijk met [punt]beitel en slag waardoor grillige lijnenpatronen ontstaan, die doen denken aan luchtfoto’s van verwilderde riviersystemen of van erosiegeulen. Net als de natuur laat ze haar sporen achter in de steen. 

De keuze van de steen is cruciaal, vanwege de huid en het vermogen om het licht te vangen. Belgisch hardsteen leeft bijvoorbeeld meer dan Iers hardsteen; albast heeft weer een andere hardheid, kleur en textuur dan arduin. Leven krijg je dan ook makkelijker in Belgisch hardsteen.  En als je, als beeldhouwer, een spanning wilt laten ontstaan tussen de zwaarte van de steen en het licht dat hij doorlaat, dan kies je voor witte albast. 

Hoewel haar beelden autonoom zijn, en al lijken ze een eigen leven te leiden, ze hebben ook een hoge aaibaarheidsfactor. Zo is haar ‘teckel’ onweerstaanbaar, en inmiddels dan ook verkocht. 

Sjoerd van Meteren & Sietso Jan Nanninga

9 oktober 2021

Jurjen K. van der Hoek

Jurjen K van der Hoek was in Kunstlokaal №8 en vond de tentoonstelling van Tineke Porck en Ada van Wonderen: “Helder als een nacht bij volle maan. En krachtig als een robuust glas bier. Heerlijk!” 

Helder en krachtig is de eenvoud in het werk bij Kunstlokaal No.8

Het zal kunnen doorgaan als het treden in de voetsporen ofwel gaan op de gebaande weg, als die van de kunstenaarsgroep De Stijl. Een soort van Stijl 3.0, horizontaal-verticale composities, strak en zuiver. Maar ik vind geen Mondriaan en Van Doesburg in het werk van Tineke Porck, of het zou het gebruik van de primaire kleuren naast zwart en wit moeten zijn in de lijnen en het vlakkenspel. Ik zie er meer een verfijning van het constructivisme van bijvoorbeeld Siep van den Berg in. Abstract werk dat dan weer schuurt tegen de nul-beweging, de zero kunst, maar speelser is. Concreet en grijpbaar, tastbaar hoewel het een wissel trekt op de geest. Abstract werk beschouw je niet zomaar, terwijl het ook niet simpelweg kan ontstaan. Er gaat voor kijker en maker een periode van conformeren aan vooraf. Wennen aan het beeld, groeien naar een enkelvoudig verbeelden.

Verder lezen

Atelierbezoeken

boekje Tineke Porck | Ada van Wonderen

Het boekje bij deze tentoonstelling.